Filozoflar Nasıl Ezberlenir? Görüş Eşleştirme Yöntemi

Felsefede en çok korkulan kısım bu: onlarca isim, onlarca görüş. Filozoflar nasıl ezberlenir sorusunun cevabı ise ezber miktarını azaltmakla başlıyor — isimler tek tek değil, gruplar hâlinde öğreniliyor.

Neden tek tek ezber işe yaramıyor? #

Filozofları alfabetik ya da kronolojik bir liste olarak çalışmak, aralarındaki ilişkiyi gizliyor.

Oysa felsefe tarihi bir tartışma. Her filozof, kendinden öncekine cevap veriyor ya da itiraz ediyor.

Bu ilişki görülmediğinde her isim ayrı bir bilgi oluyor ve yük katlanıyor. Görüldüğünde ise bir filozofu hatırlamak diğerini de getiriyor.

İkinci sorun, listenin sınırsız görünmesi. Felsefe tarihi yüzlerce isim içeriyor ve nereye kadar ezberleneceği belirsiz kalıyor.

Sınav kapsamı ise dar. Akım başına iki üç temsilci, toplam kırk elli isim.

Tartışma grupları nasıl kurulur? #

Yöntem şu: önce soru, sonra cevaplar, sonra isimler.

Her felsefe alanı bir soru etrafında kuruluyor ve o soruya verilen cevaplar akımları oluşturuyor.

Bu tablo kurulduğunda ezberlenecek şey isim listesi olmaktan çıkıyor. Beş soru, her biri için üç dört cevap.

İsimler bu yapının içine yerleştiriliyor. Bir filozofu hatırlamak için önce hangi soruya cevap verdiği, sonra hangi akımda olduğu düşünülüyor.

Akım-temsilci tablosu #

Tartışma grupları kurulduktan sonra isimler eklenir. Her akım için iki üç temsilci yeterli.

Tablo şu sütunlardan oluşmalı:

• Akım adı
• Temel iddiası, tek cümlede
• Temsilcileri, iki üç isim
• Karşıt akım, hangi görüşe itiraz ediyor
• Anahtar kavram, o akımı çağrıştıran terim

Son sütun en çok işe yarayan sütun. Her akımın kendine özgü bir terimi var ve sorularda o terim sık geçiyor.

Karşıt akım sütunu da değerli. Bir akımı hatırlamak, karşıtını da getiriyor ve ikisi birlikte öğrenildiğinde ayrım netleşiyor.

Sınavda eşleştirme nasıl yapılır? #

Soru genelde bir görüş veriyor ve kime ait olduğunu soruyor. İzlenecek sıra isimle başlamıyor.

1. Görüş hangi alana ait? Bilgi mi, varlık mı, ahlak mı?
2. O alanda hangi akıma uyuyor? Görüşün iddiası hangi cevaba yakın?
3. Şıklardaki isimlerden hangisi o akımda? Genelde tek isim kalıyor.

Bu sıra izlendiğinde ismi doğrudan hatırlamak gerekmiyor. Akım bilgisi şıkların çoğunu eliyor.

Örneğin "bilgi deneyimle başlar, zihin doğuştan boştur" görüşü verilmişse: alan bilgi felsefesi, akım empirizm. Şıklardaki empirist isim aranıyor.

Bu yöntem, ismi hatırlamayan bir öğrencinin de soruyu çözmesini sağlıyor. Sınavda en çok işe yarayan özellik bu.

Anahtar kavram yöntemi #

Her akımın kendine özgü bir terimi var ve bu terim soruda geçtiğinde akım doğrudan çıkıyor.

Bu tablo, soru okunurken doğrudan kullanılıyor. Anahtar kavram görüldüğünde akım biliniyor.

Tablo büyütülebilir ama büyütülmemeli. Her akım için tek bir güçlü kavram, beş zayıf kavramdan daha iyi çalışıyor.

Psikoloji ve sosyolojide aynı yöntem #

Aynı gruplama mantığı diğer alt derslerde de işliyor.

Psikolojide kişilik yaklaşımları ve öğrenme kuramları, aynı biçimde akım- temsilci tablosuna oturuyor. Davranışçı, psikanalitik, hümanist, bilişsel.

Sosyolojide ise kuramcılar ve yaklaşımlar benzer bir yapı gösteriyor. İşlevselci, çatışmacı, sembolik etkileşimci.

Üç alt ders için tek bir tablo formatı kullanmak, çalışma yükünü de azaltıyor. Aynı alışkanlık üç yerde birden işe yarıyor.

Alt derslerin ayrı yöntemleri felsefe nasıl çalışılır yazısında, soru dağılımı felsefe konuları ve soru dağılımı yazısında ele alındı.

Örnek: filozoflar nasıl ezberlenir sorusunun bir haftalık uygulaması #

Yöntemi somutlaştırmak için bilgi felsefesi üzerinden bir haftalık uygulama planı kuralım.

Pazartesi. Alanın temel sorusu yazılır: bilginin kaynağı ne? Bu tek soru, haftanın tamamının çerçevesini kuruyor.

Ardından bu soruya verilen cevaplar listelenir: akıl, deneyim, ikisi birlikte, hiçbiri yani bilgi mümkün değil.

Salı. Her cevaba bir akım adı verilir. Rasyonalizm, empirizm, kritisizm, septisizm.

Akım adları ezberlenmiyor; cevabın adı olarak öğreniliyor. "Akıl diyenlerin adı rasyonalizm" biçiminde bir bağ kuruluyor.

Çarşamba. Her akım için iki temsilci eklenir. Bu, haftanın tek saf ezber adımı ve toplam sekiz isim.

Perşembe. Her akım için anahtar kavram yazılır. Bu kavram sorularda geçtiğinde akım doğrudan çıkıyor.

Cuma. Akımlar arası itirazlar kurulur. Empirizm rasyonalizme ne diyor, kritisizm ikisini nasıl birleştiriyor?

Bu adım, akımları birbirine bağlıyor ve tek bir tartışma hâline getiriyor.

Cumartesi. Kapalı kitap tekrar. Soru, akımlar, temsilciler ve anahtar kavramlar boş kâğıda yazılıyor.

Pazar. Konudan on beş soru çözülür ve her soruda hangi adımın işe yaradığı not ediliyor.

Bu yedi günlük plan, bilgi felsefesinin tamamını kalıcı hâle getiriyor. Toplam süre bir saatin biraz üzerinde.

Aynı plan varlık, ahlak, siyaset ve bilim felsefesi için de tekrarlanabilir. Beş hafta sonunda felsefe alt dersinin tamamı bitmiş oluyor.

Planın kritik günü cuma. Akımlar arası itirazların kurulması, listeyi bir tartışmaya dönüştüren adım.

Bu adım atlandığında akımlar yeniden bağımsız bilgilere dönüşüyor ve ezber yükü geri geliyor.

Filozof listesi nasıl sınırlanır? #

Ezber yükünü kontrol altında tutmanın anahtarı, listeye kimin gireceğine karar vermek.

Ölçüt basit: bir filozof, bir akımın temsilcisi olarak anılıyorsa listeye giriyor. Yalnızca felsefe tarihinde geçiyorsa girmiyor.

Bu ölçüt listeyi belirgin biçimde kısaltıyor. Her akım için iki üç temsilci yeterli ve toplam kırk elli isim çıkıyor.

İkinci ölçüt, sınavda geçme sıklığı. Çıkmış sorularda birden fazla kez geçen isimler listeye giriyor.

Bu kontrol için son on yılın sorularına bakmak yeterli. Aynı isimlerin dönüp dolaşıp geldiği görülüyor.

Üçüncü ölçüt, ders kitabında yer alması. Müfredat dışı bir filozof sınavda sorulmuyor ve ezberlenmesi gereksiz.

Bu üç ölçüt birlikte uygulandığında liste kendiliğinden sınırlanıyor.

Listeye eklenmemesi gereken bilgiler de var. Doğum ve ölüm tarihleri, yaşam öyküsü, eser adları genelde sorulmuyor.

Bu bilgilerin ezberlenmesi, liste yükünü gereksiz yere üç katına çıkarıyor ve asıl gereken bilgiyi gölgeliyor.

Her filozof için tutulacak bilgi üç kalemle sınırlı: hangi alanda, hangi akımda, temel iddiası ne.

Üç kalem, bir satıra sığıyor. Kırk elli satırlık bir tablo, felsefe alt dersinin ezber yükünün tamamını temsil ediyor.

Tablo büyüdükçe kullanılmaz hâle geliyor. Bu yüzden ekleme yaparken yukarıdaki üç ölçüt her seferinde uygulanmalı.

Listeye girmeyen bir filozof soruda çıkarsa ne olur? Akım bilgisi genelde yeterli oluyor.

Görüşün hangi akıma ait olduğu bulunduğunda, şıklardaki tanıdık isimler arasından seçim yapılabiliyor.

Bu ders için sık sorulan üç soru #

"Bu derse hiç çalışmasam olur mu?" Soru sayısına bakılarak verilecek bir cevap var: olmaz. Sınavdaki hiçbir ders, tamamen boş bırakıldığında maliyetsiz değil.

Ancak hedef küçültülebilir. Tüm soruları hedeflemek yerine, en çok soru getiren iki üç başlığı almak da geçerli bir strateji.

"Ne zaman başlamalıyım?" Kapsamı dar olan derslerde geç başlamak mümkün ama riskli. Geç başlanan bir ders, diğer derslerin yoğunlaştığı bir döneme denk geliyor.

Erken başlamanın maliyeti düşük: haftada bir saat, dokuz ay boyunca. Geç başlamanın maliyeti ise nisan ayında haftada üç saat.

"Hangi kaynağı kullanmalıyım?" Kaynak seçiminde tek ölçüt var: içinde çıkmış soru bulunması.

Çıkmış soru içermeyen bir kaynak, sınav düzeyini yansıtmıyor. Kaynak sayısı ise az tutulmalı; bir konu kitabı ve çıkmış sorular çoğu ders için yeterli.

Üç sorunun ortak cevabı şu: ders için ayrılan süre az olabilir ama sıfır olmamalı ve düzenli olmalı.

Ne kadar sürede oturur? #

Günde on dakikayla altı sekiz hafta yeterli. Liste kısa ve gruplu olduğu için tekrar süresi de kısa kalıyor.

İlk iki hafta tartışma gruplarının kurulması, sonraki haftalar isimlerin yerleştirilmesi ve tekrar.

Ölçüt şu: boş bir kâğıda akım-temsilci tablosunu yeniden çizebiliyorsanız oturmuş demektir. Tabloya bakarak hatırlamak bu ölçütün yerine geçmiyor.

Tekrar aralıklarının nasıl belirleneceği konu tekrarı nasıl yapılır yazısında; hazırlığın çerçevesi için YKS hazırlık rehberi yazısına bakabilirsiniz.

Son bir hatırlatma: bu yöntem yalnızca sınav için bir kısayol değil.

Filozofları tartışma grupları hâlinde görmek, felsefenin kendisini de daha anlaşılır kılıyor. İsimler ezberlenecek bir liste olmaktan çıkıp bir tartışmanın tarafları hâline geliyor.

Bu bakış açısı, konuyu sıkıcı olmaktan da çıkarıyor. Aynı soruya farklı cevaplar veren insanların tartışması, isim listesinden çok daha ilgi çekici.

İlgi arttığında tekrar da kolaylaşıyor ve ezber yükü hafifliyor.

Yöntemin özeti:

• Önce soru, sonra cevaplar, en son isimler
• Her akım için iki üç temsilci yeterli
• Her akıma bir anahtar kavram atanır
• Sınavda önce akım bulunur, isim sonra gelir

Tablo hazırlandıktan sonra haftada bir kez kapalı kitap yeniden yazılmalı; bakarak tekrar etmek aynı sonucu vermiyor.

Bu dört adım, felsefe grubunun ezber yükünün tamamını karşılıyor.